Samenvatting

Het jaar 2020 stond in het teken van corona. Het coronavirus brengt niet alleen een gezondheids- en economische crisis met zich mee, maar ook steeds duidelijker een maatschappelijke crisis. De gevolgen zijn zichtbaar en pakken voor verschillende groepen anders uit. De maatregelen die worden genomen om het coronavirus in te dammen hebben impact op het welbevinden van inwoners. Ook mantelzorgers ervaren gevolgen van de coronacrisis.

Coronacrisis vermindert het welbevinden

Het merendeel van de Utrechters van 16 jaar en ouder was voor de coronacrisis tevreden met zijn of haar leven (86%) en gelukkig (82%). Een beeld dat jaren stabiel bleef. Diverse onderzoeken laten zien dat in 2020 het welbevinden meebeweegt met de maatregelen en de corona-aanpak. Landelijk onderzoek van het RIVM toont dat tegen de zomer van 2020 – een periode waarin de maatregelen tijdelijk versoepeld werden – het rapportcijfer voor het eigen leven omhoogging, maar daarna weer afnam tot een rapportcijfer dat lager lag dan in de eerste lockdown.

Het RIVM concludeert dat het mentaal welbevinden lijkt toe te nemen met de leeftijd. Van de deelnemers in de jongste leeftijdsgroep van 16-24 jaar geeft 54% aan dat zij zich in de afgelopen 7 dagen (heel) vaak gestrest hebben gevoeld. Dit percentage neemt af in de oudere leeftijdsgroepen, tot slechts 4% bij de 70-plussers. Meer over gezondheidseffecten leest u in de hoofdstukken Gezondheid jeugd en Gezondheid volwassenen

Ook in Utrecht zien we de veranderende gemoedstoestand in het Bewonerspanel. In de diverse peilingen die we aan het Bewonerspanel hebben voorgelegd, zien we dat de onrust die mensen ervaren in de periode april 2020 tot en met februari 2021 schommelt. Tussen april en de zomer daalde de onrust, terwijl deze tussen de zomer en februari weer toenam. Ook zien we dat meer panelleden steun missen van hun directe omgeving. Daarnaast zien dat panelleden deze periode steeds minder vaak beschouwen als een periode van rust en bezinning en nieuwe kansen. Bovendien zien we dat een groter deel van de panelleden zich eenzamer voelt. Meer gevoelens van eenzaamheid en onrust zien we vooral bij de jongere leeftijdsgroepen van 16-29 jaar en 30-39 jaar. Meer over eenzaamheid leest u in het hoofdstuk Gezondheid volwassenen

Sfeer in huishouden vaker in negatieve zin veranderd

Aan leden van het Bewonerspanel zijn in april 2020 en februari 2021 vragen gesteld over de sfeer in het huishouden en de mate waarin deze is veranderd sinds de maatregelen rondom het coronavirus zijn ingevoerd. De meerderheid van de panelleden (57%) geeft in februari 2021 aan dat de sfeer in hun huishouden niet is veranderd sinds de maatregelen van kracht zijn. Bij 13% is de sfeer in  positieve zin veranderd. Bij de meting in april 2020 was dit percentage nog 23%. Tijdens de eerste lockdown is voor respondenten die samenwonen met kind(eren) de sfeer vaker in positieve (31%) dan in negatieve zin (16%) veranderd. In februari 2021 is deze groep met een negatieve sfeer sterk gegroeid (27%). Voor respondenten die bij hun ouders/verzorgers wonen is in de helft van de gevallen de sfeer in negatieve zin veranderd. Bij de groep van 16 t/m 29 jarige leden van het Bewonerspanel is tussen de twee metingen de verandering van sfeer in negatieve zin toegenomen en de verandering van sfeer in positieve zin afgenomen.  

18% van de mantelzorgers uit het Bewonerspanel is zwaarbelast

In de septemberpeiling 2020 van het Bewonerspanel geeft 21% van de panelleden (16 jaar en ouder) aan in de afgelopen drie maanden mantelzorg te hebben gegeven. Ongeveer een op de vijf (18%) leden van het Bewonerspanel die mantelzorger geeft, is zwaarbelast. Bijna alle mantelzorgers uit het Bewonerspanel geven aan gevolgen te ervaren door de coronacrisis, waardoor het geven van mantelzorg wordt bemoeilijkt. Genoemde redenen zijn dat de maatregel om afstand te houden het geven van juiste zorg lastiger maakt, het bieden van emotionele ondersteuning wordt belemmerd door het wegvallen van lichamelijk contact en dat men bang is om ofwel de ander te besmetten dan wel om zelf besmet te raken. Uit de Gezondheidspeiling 2018 weten we dat 11% van de Utrechters van 19 jaar en ouder mantelzorg geeft. 17% van de Utrechtse mantelzorgers gaf toen aan zich zwaarbelast te voelen door de mantelzorg die zij geven.

Volgens een landelijk onderzoek van het het SCP helpt een op de zes mantelzorgers (met name mantelzorgers van huisgenoten) tijdens de coronacrisis meer omdat een deel van de formele of informele hulp wegviel. Eenzelfde deel (een op de zes) mantelzorgers helpt minder, omdat ze bijvoorbeeld een naaste in een zorginstelling helpen, wat door de coronamaatregelen wordt beperkt.

In het onderzoek Belevingen 2019 van het CBS, uitgevoerd voordat de coronacrisis zich aandiende, zijn 3900 mensen van 55 jaar of ouder gevraagd naar hun ervaring met mantelzorg of naar wensen bij mogelijke zorgbehoefte in de toekomst. Degenen die mantelzorg ontvingen, kregen vooral hulp bij huishoudelijke taken (69%). 20% kreeg hulp bij persoonlijke en 17% bij medische verzorging. Mantelzorgers bieden daarnaast vooral ook gezelschap, troost of afleiding. Mensen met een partner geven vaker dan degenen zonder partner aan dat ze hulp van een bekende zouden willen krijgen, vooral bij persoonlijke of medische verzorging. Van degenen die alleen zijn, willen ruim 8 op de 10 liever dat iemand anders (zoals een medewerker van de thuiszorg, vrijwilliger of particuliere hulp) ze helpt bij zaken als douchen en aankleden, of bij medische zaken. 

De meest genoemde reden om geen hulp van een bekende te willen bij huishoudelijke taken is dat men niet tot last wil zijn. Verder vinden veel mensen dat professionele hulp beter kan helpen dan een bekende. Dat geldt vooral voor medische verzorging, waarbij 69 procent dit als reden noemt om geen hulp van een bekende te willen.
Bron: CBS 2020, Onderzoek belevingen 2019

Kerncijfers

 20172018201920201
score persoonlijk welbevinden27,77,77,7-
% (zeer) eens met: ik ben tevreden met mijn leven888886-
% (zeer) eens met: ik ben gelukkig828282-
score zelf-organiserend vermogen3--7,1-
score veerkracht4-7,87,7-
% inwoners dat vanwege gezondheidsproblemen informele hulp ontvangt (van partner/familie, vrienden, buurtbewoners of een vrijwilliger(sorganisatie)5--14-
% inwoners dat niet zelf hulp regelt als dat nodig is5--7-
% inwoners dat intensieve mantelzorg verleent6-11--

1 In 2020 is geen gemeentelijke Inwonersenquête afgenomen. Deze enquête houden we elke twee jaar. In 2022 zijn hiervan nieuwe cijfers beschikbaar.
2 Score persoonlijk welbevinden is tot stand gekomen op basis van de volgende stellingen: ik ben tevreden met mijn leven en ik ben gelukkig.
3 Zelf-organiserend vermogen is berekend op basis van drie aspecten: of iemand zelf hulp regelt als dat nodig is, vrienden, familie of kennissen om hulp vraagt en zich weet te redden in moeilijke tijden.
4 Veerkracht is berekend op basis van drie aspecten: of iemand weer doorgaat als het even tegenzit, opziet tegen veranderingen en snel van slag raakt als iets tegenzit. 
5 In verband met een veranderende vraagstelling, is het cijfer van 2019 niet vergelijkbaar met cijfers uit voorgaande jaren.
6 Deze indicator komt uit de Gezondheidspeiling en kent een andere basis, namelijk inwoners vanaf 19 jaar. Nieuwe cijfers zijn vanaf zomer 2021 beschikbaar.  
Bron: Inwonersenquête, gemeente Utrecht; Gezondheidspeiling, gemeente Utrecht

Aandeel inwoners dat vanwege gezondheidsproblemen informele hulp ontvang (van partner/familie, vrienden, buurtbewoners of vrijwilligers(organisatie))*

 2017201820192020
bij hulp in de huishouding (boodschappen, schoonmaken)--10-
bij het klaarmaken van warme maaltijden--8-
bij persoonlijke verzorging (wassen, aankleden)--5-
bij medische verzorging --6-
bij vervoer en/of begeleiding bij bezoeken (arts, kapper)--7-
bij regelen van geldzaken en/of administratie --8-

* In verband met een veranderende vraagstelling, is het cijfer van 2019 niet vergelijkbaar met cijfers uit voorgaande jaren.
Bron: Inwonersenquête, gemeente Utrecht

Aandeel inwoners dat vanwege gezondheidsproblemen formele hulp ontvangt (van betaalde hulp of organisatie)*

 2017201820192020
bij hulp in de huishouding (boodschappen, schoonmaken)--3-
bij het klaarmaken van warme maaltijden--0-
bij persoonlijke verzorging (wassen, aankleden)--1-
bij medische verzorging --3-
bij vervoer en/of begeleiding bij bezoeken (arts, kapper)--1-
bij regelen van geldzaken en/of administratie --2-

* In verband met een veranderende vraagstelling, is het cijfer van 2019 niet vergelijkbaar met cijfers uit voorgaande jaren.
Bron: Inwonersenquête, gemeente Utrecht

Global Goals dashboard

Utrecht wil een stad zijn waarin gezondheid en leefbaarheid voorop staan. We stoppen daarom energie in een betere kwaliteit van leven voor iedereen. Internationaal leveren we daarmee een bijdrage aan de Sustainable Development Goals (SDG’s). Dat zijn de 17 duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties (VN) om samen te werken aan een betere wereld voor iedereen.

Voor Sociale kracht gaat het om de stedelijke doelstellingen Veerkracht en gelijke kansen en Zorg dichtbij en op maat. De SDG’s richten zich op:  

  • Gezondheid en welzijn: Verzeker een goede gezondheid en promoot welvaart voor alle leeftijden.
  • Goed Onderwijs: Verzeker gelijke toegang tot kwaliteitsvol onderwijs en bevorder levenslang leren voor iedereen.
  • Gendergelijkheid: Bereik gendergelijkheid en empowerment voor alle vrouwen en meisjes.
  • Industrie, innovatie en infrastructuur: Bouw veerkrachtige infrastructuur, bevorder inclusieve en duurzame industrialisering en stimuleer innovatie.
  • Ongelijkheid verminderen: Dring ongelijkheid in en tussen landen terug.
  • Duurzame steden: Maak steden en menselijke nederzettingen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam. Toegang voor iedereen voorzien tot veilige, inclusieve en toegankelijke, groene en openbare ruimtes, in het bijzonder voor vrouwen en kinderen, ouderen en personen met een handicap.

Naar het dashboard