Samenvatting

Utrecht neemt een vierde positie in op de landelijke cultuurindex, wat voornamelijk komt door het grote aanbod in de podiumkunsten. Het aantal voorstellingen in de podiumkunsten is het afgelopen jaar verder gestegen. Ongeveer vier op de vijf Utrechters is tevreden over het cultureel aanbod van musea, theaters, concertzalen en bioscopen die de stad kent. Dit is in een jaar tijd niet wezenlijk veranderd. Wel laten Utrechters zich vergeleken met vorig jaar positiever uit over de festivals en culturele evenementen in Utrecht. Ook zijn inwoners meer te spreken over het culturele aanbod bij hen in de buurt. De toename is het grootst in de wijken Noordwest en Noordoost.

Kerncijfers

 2015201620172018
totaal aantal voorstellingen professionele podiumkunsten2.4463.023*3.252*-
% inwoners dat tevreden is over cultuuraanbod in de stad8079**81**82**
% inwoners dat tevreden is over cultuuraanbod in de buurt4544**47**52**

*Voorlopige cijfers CBS. Het cijfer uit 2016 is eind 2018 door het CBS gecorrigeerd van 3.547 voorstellingen naar 3.023 voorstellingen.
**Door veranderde vraagstelling in 2016, zijn de cijfer uit 2016/2017/2018 niet vergelijkbaar met 2015.

Bron: CBS; Inwonersenquête, gemeente Utrecht

Utrecht vierde op cultuurindex

Uit de Atlas voor Gemeenten (2018) blijkt dat Utrecht een vierde positie inneemt op de landelijke cultuurindex. Amsterdam, Maastricht en Leeuwarden gaan Utrecht voor op de index. De relatief hoge positionering dankt Utrecht vooral aan het grote aanbod in de  podiumkunsten. Op het onderdeel film blijft Utrecht juist behoorlijk achter (plaats 36) vergeleken met de 50 grootste gemeenten van Nederland. Dit komt doordat het accent in de index ligt op gesubsidieerde ‘arthouse’ filmhuizen, waar in Utrecht volgens deze definitie alleen ‘t Hoogt toe behoort. Als we kijken naar alle bioscopen dan scoort Utrecht, met 7.200 stoelen, relatief hoog (Berenschot, 2017).

Eind 2018 is ook een regionale cultuurindex beschikbaar gekomen die op provinciaal niveau een vergelijking maakt in het culturele aanbod. De provincie Utrecht staat daarbij op plaats vijf van de twaalf provincies. Ook op provinciaal niveau zien we dat de podiumkunsten hieraan een positieve bijdrage leveren. Als het gaat om het aanbod in de podiumkunsten neemt de provincie Utrecht, na Noord-Holland, een tweede positie in.

Relatief veel popconcerten in Utrecht

De Cultuurkaart Utrecht (2018) geeft een uitgebreid overzicht van het culturele aanbod in Utrecht. Dat Utrecht hoog scoort op het aanbod in de podiumkunsten komt met name door de vele popconcerten. Daarnaast biedt Utrecht meer culturele evenementen vergeleken met de G4 en andere steden. Het aantal klassieke concerten en theatervoorstellingen blijft in Utrecht juist wat achter. En ook het aantal musea voor beeldende kunsten ligt in Utrecht lager dan in andere steden.

Stijging aantal voorstellingen podiumkunsten

In 2017 kwam het totaal aantal voorstellingen binnen de professionele podiumkunsten uit op 3.252. Dit is een toename van 8% ten opzichte van het jaar daarvoor. Deze toename is voornamelijk toe te schrijven aan een uitbreiding van het aantal theatervoorstellingen (672 in 2016, 800 in 2017). Er waren juist minder dans- en bewegingsvoorstellingen (-21%) en cabaret- en kleinkunstvoorstellingen (-24%) vergeleken met een jaar daarvoor. In de rest van Nederland en in de vier grote steden zien we de groei van het aantal voorstellingen binnen de professionele podiumkunsten niet zo sterk terug.

Visitatierapport ‘op weg naar een inclusieve culturele metropool’

In 2018 heeft een visitatiecommissie alle culturele instellingen bezocht die onderdeel uitmaken van de Cultuurnota 2017-2020. Hieruit komt het beeld naar voren dat Utrecht een aantrekkelijk cultureel aanbod heeft met iconen zoals TivoliVredenburg en het Centraal Museum en onderscheidende internationale festivals zoals Le Guess Who? en Festival Oude Muziek. De grenzen tussen traditionele disciplines vervagen en er ontstaan steeds meer mengvormen. Naast dit positieve geluid, worden in het rapport ook aanbevelingen voor de toekomst geformuleerd. Eén van de aanbevelingen gaat over de inclusiviteit van de kunst- en cultuursector (Cultuur voor Iedereen). Utrecht loopt op dit punt achter vergeleken met andere grote steden. De instellingen onderschrijven het belang van inclusiviteit maar beschikken volgens de commissie onvoldoende over de nodige kennis, ervaring en netwerken om stappen te zetten.  

Maatschappelijke baten kunst en cultuur groter dan kosten

De Cultuurkaart Utrecht (2018) brengt de maatschappelijke waarden van kunst en cultuur voor de stad Utrecht in kaart. Hieruit blijkt dat de totale maatschappelijke waarde voor kunst en cultuur in de stad Utrecht (45,3 miljoen euro) hoger ligt dan de kosten (38,6 miljoen euro). Het cultureel aanbod is één van de belangrijke factoren die de aantrekkingskracht van Utrecht bepalen.

Eén op de acht toeristische bezoekers komt voor museumbezoek

In 2017 en 2018 heeft de gemeente Utrecht onderzoek uitgevoerd onder toeristische bezoekers van Utrecht. De meest genoemde reden van toeristische bezoekers voor een bezoek aan Utrecht is het maken van een stadswandeling of de stad bekijken (37%). Museumbezoek is voor 1 op de 8 (13%) toeristische bezoekers de hoofdreden om te kiezen voor Utrecht. Nederlandse bezoekers kiezen vaker voor een museum dan buitenlandse bezoekers terwijl buitenlandse bezoekers vaker de stad bekijken.

Vier op de vijf Utrechters tevreden over cultureel aanbod in de stad

Ongeveer vier op de vijf inwoners (82%) is tevreden over het cultureel aanbod van musea, theaters, concertzalen en bioscopen die de stad kent. De tevredenheid is vergelijkbaar met vorig jaar. Niet alle Utrechters zijn even tevreden over het Utrechtse cultureel aanbod. Utrechters met een niet-westerse migratieachtergrond (72%) zijn minder vaak tevreden dan Utrechters met een Nederlandse achtergrond (86%). Verder zien we duidelijke verschillen als we kijken naar opleiding. Zo zijn Utrechters die geen opleiding hebben gevolgd of alleen het basisonderwijs hebben afgerond minder tevreden (66%) dan Utrechters met een afgeronde HBO- opleiding of universitaire opleiding (84%). Er is een opvallende toename in tevredenheid onder Utrechters met een MBO- diploma op zak. In 2018 is 84% tevreden, tegenover 74% in 2017. Deze toename maakt dat Utrechters met een MBO- diploma in 2018 net zo tevreden zijn als Utrechters met een HBO- of universitair diploma.

Meer inwoners tevreden over Utrechtse festivals en culturele evenementen

Het aandeel Utrechters dat tevreden is over festivals en culturele evenementen in Utrecht is gestegen van 74% in 2017 naar 78% in 2018. Net zoals vorig jaar geeft 3% van de Utrechters aan vaak last te hebben van evenementen die bij hen in de buurt worden georganiseerd. Dit aandeel ligt het hoogst in de Binnenstad (13%), maar ook in Oost (6%) ligt de overlast hoger dan in de andere wijken. Als het gaat om kunst in de openbare ruimte, zoals beelden en street art, geeft 44% van de Utrechters aan tevreden te zijn. Een even grote groep (42%) is niet tevreden, maar ook niet ontevreden over kunst in de openbare ruimte in de stad en een minderheid van 14% is ontevreden.

Waardering culturele buurtvoorzieningen neemt toe

Utrechters spreken zich in 2018 positiever uit over het culturele aanbod bij hen in de buurt. De tevredenheid met culturele buurtvoorzieningen zoals musea, theaters, concertzalen en bioscopen stijgt van 47% naar 52%. De stijging is vooral te zien in de wijken Noordwest (35% in 2017, 45% in 2018) en Noordoost (43% in 2017 en 52% in 2018). Maar ook in Oost, waar de tevredenheid al relatief hoog was, is sprake van een stijging (57% in 2017, 65% in 2018). Overvecht en Zuid zijn, net zoals vorig jaar, wijken waar het cultuuraanbod in de buurt het minst wordt gewaardeerd met respectievelijk 30% en 37% tevredenheid. Ook de tevredenheid met festivals en culturele evenementen in de buurt is gestegen (46% in 2017, 51% in 2018). Daarbij vallen vooral de wijken West en Noordoost op, waar sprake is van de sterkste stijging. Ook hier zien we dat de tevredenheid in Overvecht (31%) en Zuid (40%) achterblijft ten opzichte van de andere wijken.

Tevredenheid met kunst in de openbare ruimte in de buurt blijft stabiel

Ongeveer een derde van de Utrechters (32%) is tevreden met kunst in de openbare ruimte in de eigen buurt. In een jaar tijd zijn er zowel stedelijk als in de wijken geen veranderingen in hoe tevreden Utrechters zijn over kunst in de openbare ruimte bij hen in de buurt. De tevredenheid is het hoogst in de Binnenstad (50%) en het laagst in Zuid (24%) en Noordwest (25%).

Twee op de vijf Utrechters tevreden over wijkcultuurhuis en repetitie- en presentatieruimte in de buurt

Net zoals vorig jaar is ongeveer twee op de vijf Utrechters (38%) tevreden over het wijkcultuurhuis en repetitie- en presentatieruimtes bij hen in de buurt. De grootste groep Utrechters (48%) antwoordt neutraal en is dus niet tevreden, maar ook niet ontevreden. Het kan zijn dat (een deel van) deze mensen er niet mee bekend is en daardoor neutraal antwoordt. Ongeveer één op de zes Utrechters (14%) is ontevreden over het wijkcultuurhuis en repetitie- en presentatieruimtes bij hen in de buurt. In de wijk Noordwest zien we een positieve ontwikkeling. In deze wijk stijgt de tevredenheid van 36% naar 45%. In de overige wijken blijft de tevredenheid min of meer stabiel.

2018: Europees jaar van het Cultureel Erfgoed

Op 1 januari 2019 telde de gemeente Utrecht 1.588 Rijksmonumenten, 1.658 gemeentelijke monumenten en 12 archeologische Rijksmonumenten. Vergeleken met andere steden kent Utrecht iets meer historische (Rijks)monumenten, maar vooral meer archeologische monumenten. In 2018 werd het erfgoed in de stad en in de regio extra belicht in het kader van ‘2018, Europees jaar van het Cultureel Erfgoed’. Dit vond plaats in de vorm van filmvertoningen en concerten op erfgoedlocaties, rondleidingen, openstellingen en publicaties. In 2019 krijgen verschillende activiteiten een vervolg.

Regio profileert zich met Cultureel Regioprofiel Eeuwig Jong

Utrecht, Amersfoort en de provincie Utrecht hebben het voortouw genomen om tot een cultureel regioprofiel te komen. Het profiel ‘Eeuwig Jong’ vloeit voort uit een verkenning van DSP waarin gesprekken zijn gevoerd met betrokkenen, voornamelijk uit de culturele sector. Hieruit komt naar voren dat de Stedelijke Regio Utrecht zich op een aantal punten onderscheidt ten opzichte van andere gebieden. Zo kent de regio een hoge dichtheid van cultuurhistorisch erfgoed  zoals, musea, kastelen, buitenplaatsen, verdedigingswerken, Romeinse archeologische vondsten, kerken en kloosters. Verder wordt de regio gekenmerkt door relatief veel jonge en ondernemende makers in de culturele sector.

Utrechtse scholen geven zelf vorm aan cultuuronderwijs

Met de regeling ‘Cultuur voor Ieder Kind’ krijgen Utrechtse scholen de mogelijkheid om op hun eigen manier vorm te geven aan cultuureducatie. De manier waarop scholen invulling geven aan cultuureducatie is zeer divers. Sommige scholen kiezen voor verdieping in een specifieke discipline, andere kiezen voor brede kennismaking. Culturele activiteiten kunnen worden aangeboden als apart vak, maar worden vaak ook geïntegreerd met bijvoorbeeld geschiedenis of rekenen en verbonden aan het aanleren van zogenaamde ‘21st century skills’. Scholen kiezen wat past bij de identiteit en onderwijsmethode van de school. Uit een evaluatie onderzoek uit 2016 blijkt dat 94% van alle scholen in het primair onderwijs en 80% van de scholen in het voortgezet onderwijs wordt bereikt met deze regeling. In 2019 maken bijna 140 schoollocaties binnen het primair, voortgezet en speciaal onderwijs gebruik van de regeling.    

Cultureel aanbod

 2015201620172018
aantal theatervoorzieningen472672*800-
aantal muziekvoorstellingen1.1141.438*1.526-
aantal dans- en bewegingsvoorstellingen231184*145-
muziektheatervoorstellingen368411*446-
cabaret- en kleinkunstvoorstellingen95212*162-
overige voorstellingen166105*173-

*Voorlopige cijfers CBS.
Bron: Inwonersenquête, gemeente Utrecht

Aandeel inwoners dat tevreden is over voorzieningen in de stad

 2015201620172018
festivals en evenementen7173**74**78**
horeca -797944
kunst in de openbare ruimte (beelden, street art)-454544

*Door veranderde vraagstelling in 2016, zijn de cijfers uit 2016/2017/2018 niet vergelijkbaar met 2015.
Bron: Inwonersenquête, gemeente Utrecht

Aandeel inwoners dat tevreden is over voorzieningen in de buurt

 2015201620172018
festivals of culturele evenementen -484651
kunst in de openbare ruimte (beelden, street art)-303032
wijkcultuurhuis, repetitie- en presentatieruimte -363938

Bron: Inwonersenquête, gemeente Utrecht